Staartdeling uitgelegd
De eerste som hieronder staat volledig uitgewerkt: elke stap in beeld én in woorden. Klap de rest open om te controleren, of print een werkblad met of zonder uitwerking.
Drie of vier cijfers, en er kan een rest overblijven. Dit is het niveau van groep 7.
Staartdelingen
oefenenSommen worden gemaakt…
- Gratis
- Zonder account
- Geen watermerk
- Antwoordblad erbij
- Elke stap uitgelegd
In het kort
Een staartdeling is een deling die je op papier uitrekent, cijfer voor cijfer. Je kijkt hoe vaak de deler past in het stuk dat je bekijkt, trekt dat eraf en haalt het volgende cijfer omlaag, tot de cijfers op zijn. Wat er dan overblijft is de rest. Op school heet het ook cijferend delen, en het komt vanaf groep 6 aan bod.
Hoe werkt een staartdeling?
Vier stappen, die je herhaalt tot je klaar bent. Als voorbeeld 738 : 6:
- Kijk hoe vaak de deler in het eerste stuk past. Bij 738 : 6 begin je bij de 7. Zes past daar één keer in, dus schrijf je een 1 in het antwoord. Past de deler niet in het eerste cijfer, neem dan de eerste twee cijfers samen.
- Vermenigvuldig en trek af. 1 × 6 = 6, en dat schrijf je onder de 7. Dan 7 − 6 = 1. Wat overblijft is altijd kleiner dan de deler; is dat niet zo, dan paste hij vaker dan je dacht.
- Haal het volgende cijfer omlaag. Zet de 3 achter de 1, dus verder met 13. Herhaal dan stap 1 en 2 met dat nieuwe getal.
- Ga door tot de cijfers op zijn. Blijft er aan het eind iets over, dan is dat de rest: 739 : 6 = 123 rest 1. Blijft er niets over, dan gaat de deling precies op.
In woorden ziet die som er zo uit:
- Begin bij 7: 6 past 1 keer in 7, want 1 × 6 = 6. Trek dat eraf: 7 − 6 = 1. Haal de 3 omlaag: verder met 13.
- 6 past 2 keer in 13, want 2 × 6 = 12. Trek dat eraf: 13 − 12 = 1. Haal de 8 omlaag: verder met 18.
- 6 past 3 keer in 18, want 3 × 6 = 18. Trek dat eraf: 18 − 18 = 0. Er blijft niets over, dus de deling gaat precies op.
Het antwoord is dus 123. Controleren kan altijd door terug te vermenigvuldigen: 123 × 6 = 738.
De nul in het antwoord
Dit is verreweg de meest gemaakte fout, en hij kost meteen een factor tien. Neem 618 : 6. Na de eerste stap blijft er een 1 over, en 6 past niet in 1. Veel kinderen slaan die stap dan over en gaan door met het volgende cijfer, waardoor het antwoord 13 wordt in plaats van 103.
De regel is: elke keer dat je een cijfer omlaag haalt, komt er een cijfer in het antwoord. Past de deler er niet in, dan is dat cijfer een 0. Die nul overslaan mag nooit, ook al voelt hij als niets. Een snelle controle achteraf: het antwoord heeft evenveel cijfers als je keren omlaag hebt gehaald.
Staartdelen of happen?
Veel scholen leren eerst happen: je haalt er telkens een handig aantal keer de deler af, bijvoorbeeld tien of twintig keer, en telt aan het eind op hoe vaak dat samen was. Dat is vergevingsgezinder, want de stappen mogen zo klein zijn als je zelf wilt. De staartdeling is de compacte vorm van precies hetzelfde: je neemt telkens de grootst mogelijke hap. Wie de tafels paraat heeft, is met staartdelen sneller klaar; wie nog twijfelt, kan beter blijven happen tot dat zit.
Eerlijk is eerlijk: in kerndoel 30 beschrijft SLO voor groep 5 tot en met 8 alleen nog het happen, met zo groot mogelijke happen, en staat de formele staartdeling niet meer in de kerndoelen. Wie hem toch leert, leert dus de verkorte vorm van precies dat happen, en niets nieuws.
De drie niveaus
| Niveau | Wat het inhoudt | Rest |
|---|---|---|
| Kennismaken | Drie cijfers gedeeld door een getal onder de tien, en de deling gaat altijd op. Zo blijft de aandacht bij de procedure. | gaat altijd op |
| Oefenen | Drie of vier cijfers, en er kan een rest overblijven. Dit is het niveau van groep 7. | kan een rest hebben |
| Pittig | Vier cijfers gedeeld door een tweecijferig getal, met rest. Voor groep 8 en wie het echt onder de knie wil krijgen. | kan een rest hebben |
De staartdeling in cijfers
| Wat | Hoe |
|---|---|
| Wat het is | Een manier om grote delingen op papier uit te rekenen |
| Vanaf | Groep 6, uitgebreid in groep 7 en 8 |
| Andere naam | Cijferend delen |
| Niveaus | kennismaken, oefenen, pittig |
| Uitwerking | Elke stap in beeld én in woorden |
| Kosten | Gratis, zonder account |
Voor wie is dit?
Voor leerlingen uit groep 6 tot en met 8 die het net leren, en voor ouders die het zelf twintig jaar geleden voor het laatst deden en hun kind willen helpen. Dat tweede is precies waarom elke som hier volledig uitgewerkt staat: niet alleen het antwoord, maar elke tussenstap met de reden erbij. Voor de klas kun je een werkblad printen zonder uitwerking, en het antwoordblad apart voor jezelf.
Eerst nog even oefenen?
Staartdelen leunt volledig op de tafels: bij elke stap moet je weten hoe vaak de deler ergens in past. Zit dat nog niet vast, oefen dan eerst met de tafels of met deelsommen zonder rest, die de voorbereiding op deze manier van delen zijn. Bredere oefening staat op de rekenwerkbladen per groep.
Veelgestelde vragen over de staartdeling
Wat is een staartdeling?
Een staartdeling is een manier om een deling op papier uit te rekenen, cijfer voor cijfer, in plaats van uit het hoofd. Je kijkt telkens hoe vaak de deler in het stuk past dat je nu bekijkt, trekt dat eraf en haalt het volgende cijfer omlaag. De naam komt van de vorm: onder de som ontstaat een staart van aftrekkingen. Op school heet het ook wel cijferend delen.
Hoe werkt een staartdeling stap voor stap?
Vier stappen die je herhaalt. Eén: kijk hoe vaak de deler past in het stuk dat je bekijkt, en schrijf dat cijfer in het antwoord. Twee: vermenigvuldig dat cijfer met de deler en trek de uitkomst eraf. Drie: haal het volgende cijfer omlaag en zet het achter wat er overbleef. Vier: herhaal tot de cijfers op zijn. Wat er dan nog ligt is de rest. Hierboven staat elke stap uitgewerkt bij 738 : 6.
Wanneer komt er een 0 in het antwoord?
Als de deler niet past in het getal dat je op dat moment bekijkt. Bij 618 : 6 blijft er na de eerste stap een 1 over, en 6 past niet in 1. Dan schrijf je een 0 in het antwoord en haal je gewoon het volgende cijfer omlaag: 618 : 6 = 103. Dit is de fout die het vaakst wordt gemaakt, want die nul voelt als "niets" en wordt overgeslagen. Zonder de nul kom je op 13 uit in plaats van 103, en dat scheelt een factor tien.
Wat doe je met de rest?
Die schrijf je achter het antwoord: 739 : 6 = 123 rest 1. Op de basisschool blijft het daarbij. In het voortgezet onderwijs leer je de deling verder uitrekenen achter de komma, maar zolang je met hele getallen werkt is "rest 1" het complete antwoord.
In welke groep leer je staartdelen?
Meestal in groep 6, nadat de tafels geautomatiseerd zijn en delen zonder rest goed gaat. In groep 7 komen grotere deeltallen en delers boven de tien erbij, en in groep 8 gaat het vooral om vlot en foutloos werken. Zit een kind nog te twijfelen bij de tafels, dan is staartdelen te vroeg: elke stap leunt erop.
Is er een makkelijkere manier?
Veel scholen leren tegenwoordig eerst happen: je haalt er telkens een handig aantal keer de deler af, bijvoorbeeld tien keer, en telt aan het eind op hoe vaak dat samen was. Dat is vergevingsgezinder, want je mag kleine stappen nemen. De staartdeling is de compacte vorm daarvan en gaat sneller zodra je de tafels paraat hebt.
Laatst bijgewerkt: